Μια υπόθεση σπάνια περιορίζεται στον τόπο όπου γεννιέται. Ξεκινά από ένα διαμέρισμα στο κέντρο της Αθήνας, από ένα γραφείο στη Θεσσαλονίκη ή από μια κουβέντα σε κάποιο νησί, και τα στοιχεία που χρειάζονται βρίσκονται δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο «ποιος μπορεί να ερευνήσει», αλλά «πώς μπορεί να ερευνήσει παντού, με τον ίδιο τρόπο, με τα ίδια νόμιμα μέσα και με την ίδια τεκμηρίωση». Η απάντηση βρίσκεται στον συνδυασμό ενός σταθερού κέντρου συντονισμού και ενός δικτύου συνεργατών που γνωρίζουν τον τόπο, χωρίς να αποκτούν δική τους, ανεξέλεγκτη εξουσία.
Από την Αιόλου 104 στην υπόλοιπη Ελλάδα: η γεωγραφία μιας έρευνας
Το γραφείο του αδειοδοτημένου ιδιωτικού ερευνητή Πέτρου Δρόλια βρίσκεται στην Αιόλου 104, λίγα λεπτά με τα πόδια από το μετρό του Ομόνοιας, και από εκεί καλύπτεται καθημερινά ολόκληρη η Αττική: το κέντρο, τα βόρεια και νότια προάστια, τα δυτικά, η ανατολική Αττική και τα Μεσόγεια, ο Πειραιάς. Όταν όμως η υπόθεση απαιτεί παρουσία στη Θεσσαλονίκη, σε μια επαρχιακή πόλη ή σε ένα νησί, η κάλυψη δεν γίνεται με ένα δεύτερο γραφείο ούτε με υποκαταστήματα που λειτουργούν στο όνομα του ερευνητή. Γίνεται είτε με μετακίνηση του ίδιου είτε μέσω δικτύου συνεργατών, πάντα κάτω από τον ίδιο σχεδιασμό και τους ίδιους κανόνες.
Η αξία ενός τοπικού συνεργάτη δεν είναι ότι «ξέρει πρόσωπα». Είναι ότι γνωρίζει τον ρυθμό της περιοχής: ποιες ώρες κινείται ο κόσμος, ποια δημόσια σημεία προσφέρουν ορατότητα, πώς λειτουργούν τα τοπικά αρχεία και οι υπηρεσίες, ποιοι δρόμοι επιτρέπουν διακριτική παραμονή χωρίς να προκαλείται εντύπωση. Σε μικρές κοινωνίες, όπου μια άγνωστη παρουσία γίνεται αμέσως αντιληπτή, αυτή η γνώση είναι καθοριστική. Ο συνεργάτης όμως δεν αυτενεργεί: λαμβάνει συγκεκριμένη, γραπτή εντολή για το τι θα παρατηρήσει, πού, πότε και με ποιον τρόπο, και γνωρίζει εξαρχής ποια μέσα δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιήσει.
Η ροή της πληροφορίας είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την παρουσία στο πεδίο. Κάθε παρατήρηση, κάθε δημόσιο έγγραφο, κάθε συνομιλία με πρόσωπο που δέχεται να μιλήσει, καταγράφεται με ημερομηνία, τόπο και ώρα, σε ενιαίο υπόδειγμα. Το υλικό επιστρέφει στο κέντρο συντονισμού, ελέγχεται ως προς την προέλευσή του και εντάσσεται σε ένα ενιαίο χρονολόγιο. Έτσι, ο πελάτης δεν παραλαμβάνει αποσπασματικές εντυπώσεις από διαφορετικές πηγές, αλλά μια συνεκτική εικόνα όπου κάθε στοιχείο μπορεί να ελεγχθεί και να αξιολογηθεί.
Η εμπειρία μετράει εδώ μετρικά: περισσότερα από τριάντα χρόνια επαγγελματικής πρακτικής και περισσότερες από 1.500 υποθέσεις σε 14 χώρες σημαίνουν ότι ο συντονισμός απομακρυσμένων ενεργειών δεν είναι θεωρητική άσκηση. Είναι καθημερινότητα που απαιτεί σαφείς ρόλους, στενές προθεσμίες και αυστηρή τήρηση της εμπιστευτικότητας. Σε μια μικρή τοπική κοινωνία, άλλωστε, η διακριτικότητα δεν είναι θέμα ευγένειας· είναι προϋπόθεση για να μην τιναχθεί στον αέρα η έρευνα.
Τα όρια του νόμου δεν μετακινούνται ανάλογα με τον τόπο
Το πιο κρίσιμο σημείο σε κάθε δίκτυο συνεργατών είναι ένα: οι κανόνες δεν χαλαρώνουν επειδή η έρευνα γίνεται μακριά από την έδρα. Ό,τι είναι παράνομο στην Αθήνα είναι παράνομο και στο πιο απομακρυσμένο χωριό, και το αντίστροφο. Η νομοθεσία δεν κάνει γεωγραφικές εξαιρέσεις, και ένα στοιχείο που αποκτήθηκε με λάθος τρόπο δεν γίνεται νόμιμο επειδή ήταν δύσκολο να βρεθεί.
Τα επιτρεπτά μέσα είναι συγκεκριμένα και περιγράφονται με σαφήνεια: παρατήρηση σε δημόσιους χώρους, έρευνα σε δημόσιες πηγές και μητρώα, διακριτικές επιτόπιες έρευνες, συνομιλίες με ανθρώπους που συναινούν, γραπτή και χρονολογημένη τεκμηρίωση. Φωτογραφίες ή οπτικοακουστικό υλικό λαμβάνονται μόνο από δημόσιους χώρους. Από εκεί και πέρα αρχίζει η ζώνη που δεν πατάει κανένα σοβαρό δίκτυο: υποκλοπή τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, ανάγνωση μηνυμάτων τρίτων, είσοδος σε λογαριασμούς ή συσκευές άλλων ενηλίκων, τοποθέτηση κρυφού GPS ή λογισμικού σε ξένο αυτοκίνητο ή κινητό, άντληση τραπεζικών, τηλεφωνικών ή φορολογικών δεδομένων τρίτων, καταγραφή μέσα σε ιδιωτικούς χώρους. Ένας αδειοδοτημένος ντετεκτιβ δεν έχει ανάγκη από τέτοια μέσα, γιατί γνωρίζει ότι το αποτέλεσμά τους είναι άχρηστο και επικίνδυνο για τον ίδιο τον πελάτη.
Το νομικό πλαίσιο είναι συγκεκριμένο και το αναφέρει η σχετική ενημέρωση: το άρθρο 19 του Συντάγματος για το απόρρητο των επικοινωνιών, και μάλιστα η παράγραφος 3, κατά την οποία αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν παράνομα δεν λαμβάνονται υπόψη· το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα για την παράνομη υποκλοπή και καταγραφή· ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 και ο νόμος 4624/2019. Όποιος υπόσχεται πρόσβαση σε ξένους λογαριασμούς ή υποκλοπές δεν προσφέρει υπηρεσία· εκθέτει τον πελάτη σε ποινικό κίνδυνο και του παραδίδει υλικό που δεν θα σταθεί πουθενά.
Γι’ αυτό η πρόσληψη ερευνητή είναι νόμιμη μόνο όταν υπάρχει έννομο συμφέρον και σκοπός που δικαιολογεί την έρευνα. Ο έλεγχος νομιμότητας και σκοπιμότητας γίνεται στην πρώτη κιόλας συζήτηση, πριν αναληφθεί οποιαδήποτε εργασία, και η απάντηση μπορεί να είναι αρνητική. Το ίδιο ισχύει και όταν η δουλειά γίνεται μέσω συνεργάτη στην άλλη άκρη της χώρας: η εντολή είναι γραπτή, το πλαίσιο γνωστό, και κανένα στέλεχος του δικτύου δεν έχει την ευχέρεια να «αυτοσχεδιάσει» έξω από αυτό. Η αξιοπιστία της τελικής αναφοράς εξαρτάται ακριβώς από αυτή την πειθαρχία.
Σχέδιο, ενημέρωση και κόστος όταν η έρευνα ταξιδεύει
Όταν μια υπόθεση απλώνεται σε περισσότερες περιοχές, το πρώτο πράγμα που πρέπει να είναι ξεκάθαρο είναι το σχέδιο δράσης. Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε εργασία, ο πελάτης παραλαμβάνει γραπτώς το πρόγραμμα ενεργειών και μια εξατομικευμένη εκτίμηση κόστους. Δεν υπάρχει τιμοκατάλογος με σταθερές τιμές, γιατί καμία υπόθεση δεν μοιάζει με την άλλη: διαφέρουν η διάρκεια, η γεωγραφία, ο αριθμός των ερευνητών που απαιτούνται και το υλικό που χρειάζεται να συγκεντρωθεί. Το κόστος, επομένως, υπολογίζεται μετά την πρώτη συζήτηση και πριν από την ανάληψη δράσης, ώστε να μην υπάρχουν εκπλήξεις στην πορεία.
Ενημέρωση σε συμφωνημένα σημεία ελέγχου
Σε υποθέσεις με διασπορά σε διάφορες περιοχές, η επικοινωνία οργανώνεται σε τακτά και προσυμφωνημένα σημεία ελέγχου. Ο πελάτης ενημερώνεται για την πρόοδο, και αν τα πραγματικά περιστατικά αλλάξουν —για παράδειγμα, αν μετακινηθεί ο τόπος όπου πρέπει να γίνει μια παρατήρηση— το σχέδιο προσαρμόζεται. Αυτό δεν σημαίνει ότι η έρευνα γίνεται ελαστική ως προς τα νόμιμα όρια· σημαίνει ότι η επιχειρησιακή της διάσταση προσαρμόζεται στις εξελίξεις, ενώ το νομικό πλαίσιο παραμένει αμετάβλητο.
Τι παραδίδεται στο τέλος
Το τελικό παραδοτέο είναι γραπτή αναφορά, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, με χρονολόγιο, τόπους, διάκριση ανάμεσα σε διαπιστωμένα γεγονότα και σε εκτιμήσεις, και φωτογραφικό ή οπτικοακουστικό υλικό μόνο από δημόσιους χώρους. Η αναφορά είναι δομημένη έτσι ώστε να μπορεί να την εξετάσει δικηγόρος. Ο χειρισμός του υλικού ανήκει στον νομικό παραστάτη, και η αξιολόγησή του στο δικαστήριο· κανένα δίκτυο δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτή τη διαδικασία ούτε να εγγυηθεί έκβαση.
Η πρώτη συζήτηση είναι δωρεάν, εμπιστευτική και χωρίς δέσμευση. Μπορεί να γίνει στο γραφείο της Αιόλου 104, τηλεφωνικά, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο χώρο, αν ο πελάτης προτιμά μεγαλύτερη διακριτικότητα, και τα ραντεβού κλείνονται με τρόπο ώστε οι πελάτες να μην συναντιούνται μεταξύ τους. Η γραμμή 210 321 2200 και το κινητό 699 321 2200 λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο, ενώ υπάρχει και δυνατότητα επικοινωνίας μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, WhatsApp και Viber. Σε κάθε περίπτωση, ο πελάτης μπορεί να ζητήσει να δει την άδεια άσκησης επαγγέλματος, η οποία φέρει τον αριθμό Αρ. Αδείας 4891/7/1/90-δ’, και να επιβεβαιώσει ότι η συνεργασία θα κινηθεί αποκλειστικά εντός των ορίων που περιγράφηκαν.
Madrid-bred but perennially nomadic, Diego has reviewed avant-garde jazz in New Orleans, volunteered on organic farms in Laos, and broken down quantum-computing patents for lay readers. He keeps a 35 mm camera around his neck and a notebook full of dad jokes in his pocket.